Gẫm & Bình

“Salome” của Aubrey: Art Nouveau làm đau mắt người giả dối 06. 12. 13 - 6:43 am

Anh Nguyễn biên soạn

Tiếp theo bài 1: “Salome – đã quyến rũ thì thường gây chết người

*

Ở phần trước, chúng ta đã nói qua về tích Salome, về vở kịch Salome của Oscar Wilde, và về lời khen của ông dành cho họa sĩ Aubrey Beardsley khi vẽ minh họa cho vở kịch này…

Aubrey Beardsley

Aubrey Beardsley là một họa sĩ tiên phong của phong trào Art Nouveau, là người luôn bị dẫn dắt bởi sự đam mê những cái đẹp kì quặc (grotesque) và gợi tình (erotic). Có thể nói, toàn bộ mỹ học của Aubrey Beardsley xoay quanh hai điều nói trên. Aubrey có một tuyên ngôn nổi tiếng: “Tôi chỉ có một mục tiêu – sự quái đản. Nếu không quái đản thì tôi không là gì.” (“I have only one aim – the grotesque. If I am not grotesque I am nothing.”)

Aubrey khởi nghiệp là nhân viên cho một hãng bảo hiểm ở London; ông chỉ vẽ chơi những khi rảnh rỗi. Khi ông đưa cho Edward Burne-Johns (một họa sĩ nổi tiếng của phong trào tiền Raphael) xem những bức tranh mình vẽ, Edward nói:”Tôi hầu như không bao giờ khuyên ai chọn hội họa làm nghề nghiệp, nhưng trong trường hợp cậu tôi thật… không còn cách nào khác.”

Cuộc đời Aubrey cũng bí hiểm như hội họa của ông. Có nhiều tin đồn rằng người tình duy nhất của ông chính là chị gái ông, Mabel, người đã mang thai với ông và bị sảy thai. Aubrey Beardsley mất sớm vì bệnh lao, nhưng những tác phẩm ông để lại tạo thành nền tảng quan trọng cho phong trào Art Nouveau.

Mabei – chị gái của Aubrey, cũng là một diễn viên tài danh

Cùng với Oscar Wilde, Aubrey là đại biểu của phong trào Aestheticism – dòng nghệ thuật vị nghệ thuật. Tiêu chí của dòng nghệ thuật vị nghệ thuật là đề cao giá trị thẩm mĩ hơn là giáo dục, không nêu cao những giá trị lịch sử, đạo đức. Đây là một sự tách biệt rõ ràng khỏi truyền thống, bởi cho đến lúc đó, kể cả khi một họa sĩ vẽ một bức tranh thiếu nữ khỏa thân lồ lộ, rõ ràng là một dạng tranh kích dục nhưng vẫn phải gọi tên nàng là Venus, là Diane… Phong trào vị nghệ thuật xuất phát ở Anh, nó phủ nhận vai trò phải “đạo mạo” của nghệ thuật vị nhân sinh, và người anh em song sinh của nó ở Pháp được gọi là nghệ thuật suy đồi (Decadent movement).

Khi kịch Salome mới được xuất bản thành sách, lần đầu tiên, Aubrey chỉ mới 21 tuổi. Hai năm sau, ông vẽ một bức Salome cùng tám bức khác cho số đầu tiên của tờ The Studio của London. Ông đặt tên cho bức tranh là  J’ai Baisé ta Bouche, Iokanaan (Ta đã hôn miệng nhà ngươi, Iokanaan); bức tranh là sự cộng hưởng hoàn hảo với đoạn cao trào trong vở kịch của Oscar Wilde. Chính từ bức tranh này mà Oscar cảm thấy mình đã tìm được người tri kỷ và ông đặt Aubrey minh họa toàn bộ vở kịch cho mình. Lần in sau này của vở kịch gồm 18 bức tranh, tính cả tranh bìa, mục lục, trang đầu. Bức J’ai Baise ta Bouche, Iokanaan được đặt tên lại là The climax.

Bìa của Salome

Hãy xem một số bức trong series Salome của Aubrey Beardsley, minh họa cho vở kịch của Oscar Wilde:

“Herodias” – hoàng hậu ác độc

 

”The stomach dance” (điệu múa bụng). Thằng lùn ở góc dưới bên phải cầm một biểu tượng phồn thực – ẩn dụ về sự háo sắc của vua Herod

 

”The dancer’s reward” (phần thưởng của vũ nữ). Đầu thánh John đã bị chặt để làm phần thưởng cho Salome.

 

”The climax” (Đỉnh điểm) tương ứng với đoạn “I will kiss thy mouth” trong vở kịch. Mái tóc quăn hoang dại của Salome khiến gợi nhớ đến những hình ảnh nữ quỷ Medusa đầu đầy rắn trong thần thoại Hy Lạp. Theo hệ thống kí hiệu của phong trào Biểu tượng, mái tóc phụ nữ biểu trưng cho nữ tính không thể kiểm soát, dễ dàng quyến rũ người khác và gây ra tai họa.

Nghệ thuật của Aubrey Beardsley là gì? Là Art Nouveau. Tính biểu tượng của Art Nouveau không chỉ nằm trong vật được miêu tả, mà nằm trong đường nét. Có thể nói không ngoa, Art Nouveau gần như không có đường thẳng. Những đường cong uốn lượn chính là linh hồn của tác phấm; chính những đường cong là thứ khơi gợi cảm xúc và suy nghĩ của người xem. Những đường cong có giai điệu, có sự sống của chúng, như ngọn lửa, như đợt sóng, như nhịp đập của trái tim. Những bức tranh trong series Salome là ví dụ điển hình cho điều này.

”The peacock skirt” (Chiếc váy chim công): Chim công là biểu tượng của sự phù phiếm (vanity) và kiêu ngạo (pride) – hai đặc điểm vốn hay bị châm biếm của những người sống trong thời kì Victorian. Bức tranh này đã được dùng làm tranh bìa cho cuốn “The importance of being earnest and four other plays” gồm năm tác phẩm của Oscar Wilde, được Barnes & Noble ấn hành.

 

“The woman in the moon” (Người đàn bà trên mặt trăng). Hai người đàn ông trong tranh là Narraboth – trưởng đội cận vệ, một người say mê Salome, và tiểu đồng của Herodias – người say mê Narraboth. Đóa hoa cẩm chướng ở góc tranh liên quan đến “cẩm chướng xanh” – một loại “huy hiệu” của những người đồng tính ở Paris lúc bấy giờ. Gương mặt trên mặt trăng được cho là của Oscar Wilde – cũng là một người đồng tính.

 

”The Platonic Lament” (Sự khóc thương trinh bạch). Trong bức tranh này tiểu đồng của Herodias khóc thương cái chết của Narraboth. Gương mặt của mặt trăng – Oscar Wilde – lấp ló ở góc phải bức tranh, mắt nhắm nghiền như hòa cùng nỗi buồn của tiểu đồng. Đóa hoa cẩm chướng trong bức tranh này đã rơi rụng giống như tình yêu đã chết.

 

“John và Salome”. Bức tranh minh họa cho đoạn Salome bày tỏ “tình yêu” với thánh John, hay chính xác hơn là sự ham muốn tột bậc:”Ta say đắm thân thể của người, Iokanaan! Thân thể người trắng như hoa huệ của cánh đồng hoa chưa bao giờ bị đào xới…Không có gì trên đời trắng hơn thân thể của người…Xin cho ta chạm vào thân thể người.“

 

Minh họa cho cuối chương

Ngoài ra do ảnh hưởng của những bản in khắc gỗ Nhật Bản làm mưa làm gió trong hội họa phương Tây vào thời điểm đó, Aubrey Beardsley đã biến những bức tranh của Salome thành hai chiều tuyệt đối – hoàn toàn không có đổ bóng hay luật phối cảnh. Có thể nói những hình minh họa này là một sự diễn dịch về kịch nghệ dưới góc nhìn của hội họa Art Nouveau: tất cả các nhân vật như trôi lơ lửng trên một sàn diễn vô hình. Những mảng màu đen trắng sắc bén khiến đường nét – “ngôi sao” của các bức minh họa này – càng thêm thanh thoát và nổi bật.

”The Eyes of Herod” (Cặp mắt của vua Herold)

Những nhà phê bình thời bấy giờ phẫn nộ vì sự gợi dục trắng trợn trong tranh Aubrey Beardsley. Tờ The Times gọi những tác phẩm này là “không thể hiểu nổi” và “ghê rợn.” Vào thập kỉ 1890, đa phần nhà văn và họa sĩ hầu như không bao giờ hợp tác khi minh họa một tác phẩm (theo James Heffernan) và rất có khả năng Aubrey đã làm việc hoàn toàn độc lập, bởi khi nhận được những bản vẽ hoàn chỉnh, Oscar đã bị sốc. Chính Oscar Wilde cũng tuyên bố rằng mình ngưỡng mộ chứ không thích những bức minh họa này. (“I admire, I do not like Aubrey’s illustrations.”), ông còn lo rằng vì làn sóng dư luận quá mãnh liệt, phần viết của mình sẽ biến thành phần “minh họa” cho những bức tranh minh họa này chứ không phải ngược lại! Song không thể phủ nhận rằng bất chấp sự khó hiểu và kì quái của tranh Beardsley, chúng có một tính chất hấp dẫn đặc biệt đối với mắt nhìn – sự khêu gợi này không khác gì điệu nhảy của nàng Salome với Herod vậy.

Một bức tranh Aubrey vẽ về thế giới sân khấu

Làn sóng dư luận thật ra không nằm ngoài dự đoán và dự định của Aubrey Beardsley. Ông vốn căm ghét xã hội Victorian đạo đức giả và kìm hãm quyền tự do của con người. Nhiều học giả cho rằng thằng hề Harlequin đeo mặt nạ trong bức Phòng trang điểm của Salome chính là hiện thân của tác giả, người giấu bộ mặt thật đi để mua vui và tô vẽ cho sự xấu xa của xã hội. Những bức tranh của ông không có chiều sâu về không gian (hai chiều) nhưng chiều sâu về ý nghĩa của chúng làm sốc và tức giận những vị áo cao mũ dài thời đó. |

“Phòng trang điểm của Salome” (The toilet of Salome), trên kệ sách là các phẩm văn học được coi là suy đồi thời bấy giờ: sách của hầu tước Sade, Nana của Emile Zola, The golden ass of Apuleius.

Thay vì che đậy sự gợi dục bằng những câu chuyện thần thoại, lịch sử trịnh trọng, Aubrey Beardsley làm điều hoàn toàn ngược lại. Ông như đập vào mặt xã hội Victoria – một xã hội nực cười vì sự đứng đắn giả tạo của nó. Tính gợi dục trong tranh Aubrey Beardsley là sự mỉa mai những lý thuyết đạo mạo sáo rỗng của những người thời Victorian. Và ngược lại, họ ghét tranh của Aubrey Beardsley vì giống như những tấm gương, chúng phản chiếu lại những khát vọng bị kìm nén sâu trong tâm hồn họ. Có thể nói Aubrey Beardsley tuy là đại biểu của phong trào Nghệ thuật vị nghệ thuật nhưng chính những tác phẩm của ông lại “vị nhân sinh” bằng cách đả phá những tượng đài đạo đức mục ruỗng của xã hội thời ông sống.

Nhưng, Trời không cho ông sống lâu để làm công việc ấy được dài hơn. Aubrey mất sớm vì bệnh lao, khi chỉ mới 26 tuổi.

*

Anh Nguyễn viết về mỹ thuật:

- Xem tranh: Primavera – mùa xuân huyền bí
- Xem tranh: “Lễ Tấn phong Đức Mẹ Đồng Trinh” – làm sao giải quyết một đặt hàng hóc búa?
- Xem tranh: “Bữa trưa”, hay là cuộc chiến huynh đệ tương tàn
- “Salome” – đã quyến rũ thì thường gây chết người (phần 1)
- “Salome” của Aubrey: Art Nouveau làm đau mắt người giả dối
- Art Nouveau: đường cong, phụ nữ hồ ly, chất liệu lung linh, nhiều nguồn cảm hứng
- Gustav Klimt: nhân vật vàng của Art Nouveau với những trận mưa vàng
- Xem tranh: Portinari Altarpiece – trong lúc chờ Thiên Chúa giáng sinh
- Xem tranh: Portinari Altarpiece: Sinh ra để Chết và Cứu Chuộc
- Mannerism, bài 1: Đứa em hỗn độn và vặn vẹo của Phục Hưng
- Madame X: Ai tai đỏ giơ tay lên
- Rene Magritte: Tỉ mỉ đến lạnh lùng
- Magritte và những ẩn ức về mẹ
- Yayoi Kusama: từ ảo giác đến các hợp đồng lớn
- Màu của đồng tiền: đục nước béo nhà thiết kế
- Liu Ye – người đàn ông trốn trong màu cổ tích
- Futurismo: thiếu thực tế, thiếu “đẹp”, thân Phát-xít, quá nổi loạn, và rồi chết yểu
- Matisse: Màu dã thú cho khổ đau dịu lại
- Xem tranh để học cắm hoa
- Những “dã thú” tiêu biểu của Fauvism
- Nghệ thuật Baroque: huy hoàng, lồ lộ, gây xúc động
- Kuroda Seiki: không vĩ đại nhưng công to
- Xem tranh để đón Phục sinh – phần 1: Sáu bước đến Đồi Sọ
- Xem tranh để biết Phục sinh – phần 2: Mạnh hơn cái chết, lớn hơn cả sự ra đời
- Xem phim để học về hội họa, phần 1: Những cuộc đời như… phim
- Xem phim để học về hội họa, phần 2 – Khi tranh quý là cái nền hồi hộp
- Nhật Bản: khi cắm hoa trở thành một thứ đạo
- Pointillism: những đốm nhỏ làm nên trường phái lớn
- Rococo: qua bao nhiêu ghét bỏ vẫn phù phiếm, mỹ miều
- Nếu vẽ mèo, nên biết mèo đã được vẽ thế nào, trong lịch sử
- “The garden” của Hieronymus Bosch: Khi Lady Gaga của Phục Hưng Hà Lan tưởng tượng
- Neoclassicism -Tân cổ điển: Sắc sảo, thanh thoát, nhẵn bóng, và hoàn mỹ
- Trứng Faberge thần tiên – bằng chứng phù hoa của triều đại Nga hoàng
- Màu trong hội họa: năm câu chuyện có thể bạn chưa biết
- Jean-Auguste-Dominique Ingres: ừ thì “nhân tạo”, ừ thì “lỗi thời”, nhưng mà quá đẹp
- Dada là gì? Là tuyên ngôn lớn dưới một cái tên vô nghĩa
- Xem tranh: Babel – chỉ vì kiêu căng mà phải học ngoại ngữ
- Neo-Dada: mới như Dada, bứt phá như Dada, nhưng đã dịu hơn
- Pre-Raphaelites – khi cái đẹp tình cảm chống lại cái đẹp vô hồn
- Về bức tranh vẽ gia đình Tổng thống Washington của Edward Savage
- Nghệ thuật Tây Ban Nha (bài 1): Từ Rokeby Venus eo con kiến của Velázquez
- Nghệ thuật Tây Ban Nha (bài 2): El Greco – người Hy Lạp lẫy lừng nơi đất khách
- Nghệ thuật Tây Ban Nha (bài 3): Goya – người khổng lồ u uất
- Vẽ ông Rolin gặp Đức Mẹ: Jan van Eyck có “lỡm” khách hàng?
- Xem tranh và hang đá Giáng sinh: vì sao lại như thế…
- “Madonna in the Church” của Jan van Eyck: sự vĩ đại trên từng milimet
- Nefertiti: một cái đầu xinh khiến ngàn anh tranh cãi
- Những con vật trong tranh Phục Hưng Bắc Âu: đều là biểu tượng
- “Arnolfini Portrait”: xem tranh như đọc mật mã
- Kinh Kim Cương tại Đôn Hoàng: công kẻ tinh ranh, tội ông ngớ ngẩn
- Trộm tranh từ A đến Z (phần 1)
- Trộm tranh từ A đến Z (phần 2)
- Trộm tranh từ A đến Z (phần 3)
- Thánh Christopher: kẻ bơ vơ cõng Chúa và cả thế giới qua sông
- Tại sao nói đài phun nước Trevi là theo phong cách baroque?
- THE VEILED CHRIST: tấm vải liệm bằng đá hay bằng vải?
- GHOST CLOCK: Khi không còn thời gian, gỗ cũng dịu như vải
- Ngoài ăn gelato và shopping ở Rome, đừng quên xem tượng Bernini

Ý kiến - Thảo luận

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp