Kiến trúc

Đi dọc một đại lộ, nghĩ về một tầm nhìn 12. 04. 15 - 3:00 pm

Phó Đức Tùng

(Tiếp theo bài trước)

Philadelphia 08. 04. 2015

Bên cạnh trục chính Đông Tây là đại lộ chợ, Philadelphia còn có trục chính Bắc Nam là đại lộ nghệ thuật – Avenue of the arts. Trục này còn to gấp đôi trục đông tây nên còn gọi là Broad Avenue. Nguyên cái tên hai trục đã cho thấy thành phố này có một định hướng chiến lược rất rõ ràng. Hai trục giao nhau tại tòa thị chính thành phố.

Trên Avenue of the arts. Một đầu là tháp Tòa thị chính. Ảnh từ Internet

Trên đại lộ nghệ thuật có đại học mỹ thuật, thư viện mỹ thuật, các loại nhà hát. Khi đi qua bùng binh là khu tòa thị chính, một phần trục Bắc Nam này chạy tiếp như một trục giao thông, nhưng phần hồn của nó thì rẽ chéo về hướng tây bắc, thành đại lộ công viên Franklin (park ave.).

Đại lộ này là tuyến đường hoành tráng nhất Philadelphia, bốn dải đường rộng với những dải phân cách bằng công viên rộng lớn, xen lẫn những bùng binh công viên tròn hoành tráng. Đây cũng là trục đường duy nhất dám chém thẳng chéo qua mạng ô cờ của sự bình đẳng, được bố cục theo đúng phương thức tập quyền baroque, thể hiện uy quyền tập trung tối cao.

Thiết kế trục đại lộ chém chéo qua mạng ô cờ. Từ trái qua phải: 1.) Trục Parkway trong bản đồ quy hoạch thành phố năm 1906 – 2.) Trục Parkway theo bản đồ quy hoạch của Trumbauer, Zantzinger và Cret, 1907 – 3.) Trục Parkway trên bản đồ quy hoạch của Jacques Gréber, 1917. Hình từ trang này

 

Ảnh của Wind Watcher chụp từ một con diều, ngó xuống Ben Franklin Parkway, 2012, cho thấy đại lộ đã cắt chéo mạng ô cờ. Ảnh từ trang này

Sau 3 lần nâng cấp, tại JFK Plaza, Logan Square và Eakin Oval, trục không gian này đạt tới đỉnh điểm tại bảo tàng nghệ thuật, được đặt trên đồi cao như đỉnh Acropolis, và cũng với cổng chào hoành tráng như đền Parthenon (vì vậy ngày nay, bảo tàng này cũng có biệt danh là Fairmont Parthenon).

Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia ở một đầu của trục đại lộ (cuối hình). Ảnh của sjacmarathoners

Cấu trúc đăng đối hai cánh kinh điển của tòa nhà bảo tàng càng làm tăng thêm độ uy nghi, quyền lực. Nhìn trên mặt bằng tổng thể, khu bảo tàng khiến liên tưởng đến hình tượng bán cầu đại não của cả đô thị, dẫn tới đại lộ nghệ thuật là trục tủy sống. Xung quanh và đằng sau bảo tàng, công viên Fairmont rộng mênh mông với dòng sông Schuylkill làm hậu thuẫn vô cùng vững chắc.

Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia với sông Schuylkill bên cạnh. Ảnh của Duncan Pearson

 

Trục Parkway nhìn từ trên cao. Một đầu là Bảo tàng Nghệ thuật, một đầu là Tòa thị chính. Ảnh của Duncan Pearson

Có thể nói ở Philadelphia, từ tòa thị chính trở xuống sẽ là khu vực dân sự, như vùng quanh Agora của Athen thuở trước. Còn từ tòa thị chính theo trục Franklin sẽ là Acropolis, là thượng tầng tinh thần. Nếu như Constitution Center, Liberty Bell và Independence Hall là cốt lõi của vùng dân sự, vẫn tuân theo mạng lưới ô cờ, thì trục Franklin, với đỉnh cao là Bảo tàng Nghệ thuật, là đầu não tinh thần của thành phố, và tuân thủ nguyên tắc tập trung, với thánh đường của nghệ thuật ở tòa bảo tàng. Xung quanh đó, tự nhiên được để tự do, là giá trị hậu thuẫn của nghệ thuật.

Đứng từ sảnh đường bảo tàng nhìn xuống đô thị, ngay cả những tòa nhà chọc trời chen chúc ở khu trung tâm cũng trở nên nhỏ mọn, bon chen, mặc dù nếu đứng ở trung tâm, ta sẽ thấy những biểu tượng quyền lực này che rợp bóng mặt trời, lấn lướt hoàn toàn tòa thị chính, mặc dù tòa này đã rất nguy nga và nằm ở đúng giao điểm hai đại lộ lớn nhất.

Nhìn từ cổng Bảo tàng Nghệ thuật xuống trục Parkway. Ở xa xa là tháp Tòa thị chính. Ảnh của Garneld Mejilla

Vậy có nghĩa là giá trị “vision” (tầm nhìn) của thành phố đã rất rõ ràng:

– Bình đẳng, tự do, dân chủ là nền móng. Kinh tế, chính trị là trung tâm. Nhưng thiên nhiên, nghệ thuật mới là đầu não; Trong đó thiên nhiên cốt ở rộng rãi, tự nhiên, không bị xâm hại, bền vững, sơn thủy hữu tình.

– Nghệ thuật cốt ở tinh hoa, tập trung, quyết liệt. Nền dân chủ tự do trong khuôn khổ, nhất là để đáp ứng tiêu chí bình đẳng. Nhưng thiên nhiên và nghệ thuật thì cần tự do tuyệt đối, vượt mọi khung kẻ.

– Thiên nhiên nuôi dưỡng, nâng đỡ tinh hoa nghệ thuật. Nghệ thuật đứng trên đỉnh cao, vượt mọi khuôn phép, thoát mọi lưới bình đẳng, từ đó trực chỉ tới trung tâm kinh tế, chính trị, để rồi lan tỏa ra toàn đô thị.

Quy hoạch trục Parkway của Jacques Gréber, 1917. Các bạn bấm vào hình để xem bản to hơn.

Tầm nhìn rõ ràng đến thế, thể hiện mạch lạc đến thế, không phải nhiều đô thị trên thế giới có được. Đứng trước bảo tàng mà đầu óc choáng váng. Thì ra cái yếu điểm của mạng lưới bình đẳng cũng từng được các nhà hoạch định nhìn ra, và khéo léo chế ngự bằng đối trọng rất nặng kí, quyết liệt như vậy. Nếu đã khôn ngoan như vậy mà Philadelphia còn suy tàn thì có lẽ là mệnh trời chăng, giống như những đô thị lừng danh một thời trên thế giới rồi cũng lụi tàn. Lại ngẫm Hà Nội của ta, huênh hoang là một trong 10 đô thị rộng nhất thế giới, mà một tầm nhìn cũng chẳng có, hay chẳng thể thực hiện trên thực tế, thì còn mong đợi nỗi gì.

 

*

Phó Đức Tùng viết về kiến trúc:

- Phan Rang–Tháp Chàm: Bản sắc… Lại vẫn là chuyện bản sắc
- Buôn Ma Thuột – chiếc Kpan của người Êđê
- Nói qua chút xíu về phần khí, phần âm trong phong thủy
- Tam quan, kiêng kị, và nhà của người hay nhà của ô tô
- Nhà 32m vuông: Một vài đề xuất với Lê Phương
- Có nhiều thứ rất nên học hỏi từ công trình của Võ Trọng Nghĩa
- Muốn giản thì phải tinh, muốn tinh thì phải cầu kỳ. Ta thì không tinh…
- Nhân chuyện cãi nhau quanh cái ống thoát phân
- Góp ý cho Art C, căn hộ 79m
- Chặt cây ở Hà Nội: cứ để yên, đừng có điên mà bắt chước ngày ấy trồng cây ấy
- Nhân xem phim La Zona, bàn về gated community
- Ở Philadelphia, ngày 7.4. 2015
- Đi dọc một đại lộ, nghĩ về một tầm nhìn
- Tranh tường ở đâu cũng thế: càng có tổ chức càng đờ đẫn?
- Boston: Trong lâu đài và giữa đồng hoa, nghĩ về tự do
- Từ đô thị hiện đại Boston: quên mình đi mới phản chiếu được thế giới
- Tinh thần Brahmin, văn hóa Brahmin
- Boston và Chicago ở tầm nhìn chim bay
- Milwaukee: nơi đìu hiu lại đầy lễ hội
- Milwaukee: Chọn ô tô nên thành như nông thôn
- Đại học Chicago: 100 năm và độc lập như cổ tích
- Những điều học được từ khu trung tâm của Chicago
- Ghé sát mắt nhìn: trung tâm Chicago lắm cái chưa hay
- Phố đi bộ Hà Nội: quá hay và bất ngờ
- Học viện nghệ thuật Chicago: Mãi không thể nào học được
- New York, thành phố không bao giờ ngủ
- Trở lại Manhattan: đi không chán chân, nhìn không chán mắt
- Người Phi ở Harlem: ta có cái giống họ mà thua (xa) họ
- Dòng sông và đô thị
- Con phượng hoàng máy
- Ý nghĩa của hình dạng
- Về nhà, nhà tắm và cửa sổ
- TOD (bài 1)
- TOD (bài 2): Lý do 2 và phản biện 2

Ý kiến - Thảo luận

22:23 Friday,17.4.2015 Đăng bởi:  phó đức tùng
lc phát hiện tinh tế, rất thú vị
...xem tiếp
22:23 Friday,17.4.2015 Đăng bởi:  phó đức tùng
lc phát hiện tinh tế, rất thú vị 
21:54 Friday,17.4.2015 Đăng bởi:  lc

Đoạn cao trào là Cao Bá Quát thì lại bị Hoàng Diệu cưa đôi và một ngài giao thông tài ba nào đã chặn ngay lối vào Bảo tàng bằng cái biển cấm một chiều. Những ngày mỹ thuật sôi nối tranh bán như tôm tươi, đã bị chặn lại, em vừa tìm ra nguyên nhân rồi. Chà chà, phong thủy ghế gớm thật! Hồi xưa bao nhiêu danh hoạ và chuyên gia cao cấp đã men theo con đường cong cong
...xem tiếp

21:54 Friday,17.4.2015 Đăng bởi:  lc

Đoạn cao trào là Cao Bá Quát thì lại bị Hoàng Diệu cưa đôi và một ngài giao thông tài ba nào đã chặn ngay lối vào Bảo tàng bằng cái biển cấm một chiều. Những ngày mỹ thuật sôi nối tranh bán như tôm tươi, đã bị chặn lại, em vừa tìm ra nguyên nhân rồi. Chà chà, phong thủy ghế gớm thật! Hồi xưa bao nhiêu danh hoạ và chuyên gia cao cấp đã men theo con đường cong cong lịch sử ấy, đi đến trái tim của cái Đẹp, thế mà nay... Thôi, thời yên ái xưa còn đâu? !

 

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp