Bàn luận

Trump và hiện tượng “Thiên nga đen” 15. 11. 16 - 7:46 am

Candid

Đang ngồi trong phòng họp thì đột nhiên có người thông báo kết quả cuộc bầu chọn Tổng thống đã ngã ngũ, tin sét đánh ngang tai là ứng cử viên Trump đã thắng cuộc. Mọi người quên phắt mất nội dung cuộc họp mà quay sang bàn tán, đa phần với tâm trạng lo âu, người thì lo thị trường chứng khoán sụp đổ, người thì phân vân không biết nên mua vàng hay đô, người thì lại lo hồ sơ xin du học Mỹ của con có bị ảnh hưởng gì không. Tôi thì không có chứng khoán, vàng hay đô, cũng chả đi du học để mà lo lắng, thay vào đấy tôi lại nhớ đến một cuốn sách đọc đã lâu đó là cuốn Thiên nga đen.

Bìa sách “Thiên nga đen”. (Hình từ đây)

Thiên nga đen là tiêu đề của một cuốn sách do một ông người Mỹ gốc Liban tên là Nassim Taleb viết, về những hiện tượng có xác suất xảy ra cực nhỏ nhưng tác động cực lớn. Xui cho Taleb là cuốn sách ra đời cùng thời gian với bộ phim trùng tên do Natalie Portman thủ vai. Có lẽ là do nữ diên viên Natalie Portman xinh hơn và múa giỏi hơn nên người ta chỉ nhớ đến bộ phim này, hoặc có lẽ do cuốn sách của ông quá khô khan buồn chán nên số lượng sách bán ra ở Việt Nam quá ít.

Thiên nga đen là gì? Như chúng ta đọc trong truyện cổ tích thì đều thấy thiên nga có màu trắng nên hầu như mọi người đều tin là đã là thiên nga thì phải trắng. Nếu ngày xưa ai đó nói có thiên nga màu đen thì hẳn sẽ bị coi là chuyện nực cười, vì việc thiên nga “toàn trắng” là chuyện hiển nhiên. Người ta có thể chứng minh điều này bằng cách chỉ ra cả triệu con thiên nga trên trái đất đều màu trắng. Nhưng cho đến khi người ta tìm ra châu Úc thì mới phát hiện ra chuyện kinh thiên động địa, là hóa ra là có thiên nga đen thật. Chỉ cần phát hiện ra một con thiên nga đen thì một triệu con thiên nga trắng cũng không thể bảo vệ quan điểm là đã thiên nga thì phải màu trắng. Xác xuất để tìm thấy 1 con thiên nga đen là rất nhỏ, nhưng một khi đã tìm thấy thì nó có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả.

Thiên nga đen ngoài thiên nhiên

Bản thân cuộc đời của Taleb đã là minh chứng cho những sự kiện thiên nga đen. Ông vốn là cháu thủ tướng Liban, gia đình danh gia vọng tộc rất lâu đời, giàu có, sung túc, tưởng như đời đời kiếp kiếp sống trong nhung lụa. Bỗng nhiên một ngày điều không tưởng đến với ông: nội chiến Liban xảy ra, gia đình ông mất tất cả. Ý thức được sự vô thường và bất định của cuộc đời đã giúp cho Taleb có ý tưởng về lý thuyết thiên nga đen và ứng dụng nó vào công việc.

Nassim Taleb (Nguồn từ đây)

Trước kia ông điều hành một quỹ đầu cơ phòng vệ vô danh tiểu tốt có tên là Empirica, quỹ của ông chuyên về đầu cơ giá xuống. Tôi không phải chuyên gia cổ phiếu, chứng khoán nên chỉ có thể giải thích nôm na như sau:

Ví dụ: hiện nay giá cổ phiếu của công ty A là 50 USD/ cổ phiếu, Taleb đến chào bán cho tôi sau 3 tháng 1 cổ phiếu công ty A với giá 45 USD. Tôi tin tưởng là sau 3 tháng, giá cổ phiếu của công ty A sẽ phải là 55 USD. Lúc đấy tôi sẽ lãi 10 USD/ cổ phiếu, còn Taleb lỗ 10 USD. Nhưng nếu giả sử sau 3 tháng giá cổ phiếu lúc ấy chỉ là 40 USD/ cổ phiếu thì tôi sẽ lỗ 5 USD, Taleb sẽ lãi 5 USD.

Trước năm 97, quỹ của Taleb lỗ triền miên vì thị trường luôn tăng giá và mọi người đều tin tưởng sẽ tiếp tục tăng. Vào ngày 27 tháng 10 năm 1997, thị trường rớt một mạch 8%, khi các quỹ đầu cơ chao đảo vì thua lỗ do ảnh hưởng cuộc khủng hoảng tài chính châu Á làm rung chuyển thế giới thì Taleb mới bắt đầu kiếm tiền. Mất một thời gian để phục hồi, thị trường tưởng như đã vượt qua được sóng gió thì đột nhiên ngày 11. 9. 2011, hai chiếc máy bay đâm vào hai tòa nhà cao ở New York.

Hình từ đây

Nói chung để nói về một vấn đề khô khan của một cuốn sách khô khan thì không có cách gì để mà nói hay, nên nếu bạn quan tâm tiếp xin mời tìm cuốn sách của Taleb để đọc. Tựu chung lại Taleb kết luận rằng những sự kiện nào thỏa mãn 3 yếu tố như sau sẽ được gọi là thiên nga đen:

– Xác suất xảy ra rất thấp.

– Một khi đã xảy ra thì tác động vô cùng lớn.

– Khi nó đã xảy ra rồi thì người ta luôn tìm được lời giải thích hợp lý tại sao nó lại xảy ra khi mà trước đấy không ai nghĩ ra.

Áp dụng các đặc điểm trên chúng ta có thể chỉ ra được các sự kiện sau là thiên nga đen:

– Vụ hai máy bay của hãng hàng không Malaysia bi bắn hạ và mất tích.

– Khủng bố ở Paris

– Nga lấy được Crưm

– Anh rời liên minh châu Âu Brexit

và nhiều sự kiện khác nữa.

Hình từ trang này

Quay trở lại trường hợp của Trump, mới chỉ một ngày trước có lẽ kể cả những người ủng hộ Trump cũng không tin tưởng vào khả năng Trump thắng cử. Tất cả các cuộc thăm dò trước cuộc bầu cử đều chỉ ra Trump sẽ thua Clinton trắng lưng lấm bụng. Chỉ nghĩ về viễn cảnh Trump làm tổng thống Mỹ đã là chuyện cười cho rất nhiều người hệt như trong tập phim hoạt hình dài tập gia đình Simpson năm 2000, họ đã đưa hình ảnh Trump thành Tổng thống Mỹ để mua vui cho mọi người. Chính vì thế, thế giới đã không chuẩn bị cho kịch bản Trump là người thắng cuộc để giờ đây bối rối hỏi nhau liệu tác hại của việc này sẽ ghê gớm đến đâu. Ngày hôm nay rất nhiều người viết bài giải thích vì sao Trump lại có thể thắng, phân tích rất có lý và nghe xuôi tai nhưng tại sao không ai lại có thể nhìn ra trước đấy. Chính điều này khiến cho sự kiện này trở thành một “thiên nga đen” hoàn hảo. Lần nữa ta thấy thế giới thật vô thường và bất định.

Thiên nga đen Donald Trump. Hình từ đây

Chính vì thế giới vô thường và bất định, không thể đoán trước nên theo Taleb ta phải luôn sẵn sàng để chuẩn bị cho những tình huống kể cả là điên rồ nhất.

Trông người lại nghĩ đến ta ví dụ như chuyện Formosa và thảm họa môi trường gần đây, liệu có ai trước ngày xảy ra thảm họa Formosa lại có ý tưởng gì về một chuyện như thế đã xảy ra để có kế hoạch phòng vệ? Hay là chuyện ồn ào gần đây nhất là thủy điện. Tôi nhớ trước kia khi tranh luận về việc xây dựng thủy điện Sơn La cũng có ý kiến về khả năng hạ lưu sẽ bị san phẳng nếu xảy ra tình trạng vỡ đập, tuy nhiên các nhà chuyên gia đã khẳng định là với thiết kế đã được tính toán thì xác suất xảy ra chuyện như thế là vô cùng nhỏ, không đáng để tính đến nên không có việc gì phải lo.

Chỉ tiếc là, tình cờ việc đấy lại đáp ứng đủ điều kiện để trở thành một thiên nga đen.

 

Ý kiến - Thảo luận

10:42 Thursday,22.12.2016 Đăng bởi:  dilletant
Muốn nói thêm về khái niệm "danh sách thiên nga đen". Các phía đối lập nhau có thể có danh sách thiên nga đen riêng. Vừa xảy ra vụ sát hại đại sứ Nga ở Ankara, chợt nhớ vụ Đại sứ Nga Griboedov bị sát hại ở một xứ Hồi vùng Vịnh đầu thế kỷ 19, với những hậu quả khốc hại về chính trị. Griboedov là tác giả sách nổi tiếng "Khổ vì trí tuệ", là nhà thơ, nhà so
...xem tiếp
10:42 Thursday,22.12.2016 Đăng bởi:  dilletant
Muốn nói thêm về khái niệm "danh sách thiên nga đen". Các phía đối lập nhau có thể có danh sách thiên nga đen riêng. Vừa xảy ra vụ sát hại đại sứ Nga ở Ankara, chợt nhớ vụ Đại sứ Nga Griboedov bị sát hại ở một xứ Hồi vùng Vịnh đầu thế kỷ 19, với những hậu quả khốc hại về chính trị. Griboedov là tác giả sách nổi tiếng "Khổ vì trí tuệ", là nhà thơ, nhà soạn nhạc có tên tuổi của Nga. 
11:53 Thursday,17.11.2016 Đăng bởi:  Candid

Đúng là ban đầu lỗi typo nhưng em thấy cũng hay hay nên kệ :D


...xem tiếp
11:53 Thursday,17.11.2016 Đăng bởi:  Candid

Đúng là ban đầu lỗi typo nhưng em thấy cũng hay hay nên kệ :D

 

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Giá trị của nghệ thuật

Nguyễn Đình Đăng

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả