Nghệ sĩ thế giới

Ngoài ăn gelato và shopping ở Rome, đừng quên xem tượng Bernini 28. 09. 18 - 8:27 pm

Anh Nguyễn

Hai tuần trước tôi ở Rome. Cả thành Rome giống như một khu di tích lịch sử khổng lồ. Trên taxi từ sân bay Leonardo da Vinci-Fiumicino về trung tâm thành phố, chúng tôi ngây ngất vì quang cảnh: các công trình đá cổ kính nằm lấp ló giữa vô vàn tán cây rộng xanh mướt, nhiều thảm hoa đủ màu rực rỡ buông hờ hững trên những bức tường rêu phong, không đếm xuể quảng trường, đài phun nước, bậc thang đá đan xen tạo nên một khung cảnh hoành tráng và lộng lẫy đến ngạt thở.

Hoa lá ở Rome. (Ảnh: A.Ng)

Nếu không tính thành Vatican nằm lọt thỏm trong lòng Rome (để đến đây thăm, rất nên mua vé Skip the Line để khỏi phải xếp hàng vài tiếng – trung bình mỗi ngày có gần 3 vạn du khách đến thăm Vatican cơ mà), có một số công trình cơ bản cần đến thăm khi ở Rome:

Đấu trường Colosseum (các Hoàng đế La Mã thậm chí còn ra lệnh đổ đầy nước vào đây để tổ chức các trận thủy chiến ngạt thở). (Ảnh từ trang này)

Cách đó vài bước chân là Roman Forum – nơi diễn ra các sự kiện quy mô lớn của La Mã cổ đại, từ mừng công báo tiệp đến xét xử tội phạm. (Ảnh: A.Ng)

Đền Pantheon – một đỉnh cao của kiến trúc La Mã. (Ảnh từ trang này)

Lâu đài Sant’ Angelo bên bờ sông Tiber có hành lang nối qua Vương cung thánh đường và được các Giáo hoàng dùng làm nơi ẩn náu khi có biến. (Ảnh từ trang này)

và Villa Borghese.

Villa Borghese. (Ảnh từ trang này)

Đây là tên gọi chung cho một tổ hợp công viên, bảo tàng, và dinh thự nằm giữa trung tâm Rome. Nhìn từ vệ tinh xuống, Villa Borghese có hình dáng giống y hệt một trái tim màu xanh duyên dáng. Khách sạn chúng tôi ở nằm ngày sát cạnh đây và vì thế cũng được hưởng ké màu xanh mát của nó. Thật may mắn vì những ngày đó Rome nóng một cách khủng khiếp, hầu như không thể di chuyển bằng cách đi bộ nếu mặt trời chưa lặn (vào khoảng 8 giờ tối.)

Trong Villa Borghese có một cái hồ nhỏ nhắn, trên hồ là cái đền tí hon với bức tượng Aesculapius.

Hồ trong Villa Borghese. (Ảnh: A.Ng)

Trong Villa Borghese có Villa Medici – nơi chứa French Academy in Rome, và nối với đồi Pincio. Chỗ này có một cái obelisk (của La Mã chứ không phải ăn cướp của Ai Cập) và cũng là một nơi ngắm cảnh mặt trời lặn lý tưởng ở Rome. Như có thể đoán được, ở Rome hầu như không có mấy tòa nhà cao tầng tồn tại để giảm đi sự uy nghi của các công trình cổ điển. Tòa nhà cao nhất chỉ có 30 tầng.

Mặt trời lặn ngắm từ Pincian Hill.

Như đã thành thông lệ, mỗi khi đến một thành phố mới, chúng tôi đều cố gắng đi thăm ít nhất một bảo tàng. Lần này vì đã dự định thăm bảo tàng Vatican vào ngày hôm sau nên chúng tôi lựa chọn Galleria Borghese vừa nhỏ xinh vừa gần khách sạn để đỡ bị “bội thực nghệ thuật.” Bảo tàng này trước thuộc sở hữu của gia tộc Borghese, bắt đầu từ Hồng y Scipione Borghese, một người cháu của Giáo hoàng Paul V. Hiện giờ nó đã trở thành tài sản của chính quyền Ý. Bảo tàng không quá lớn, chỉ có hai tầng và 20 căn phòng, nhưng chứa đựng một bộ sưu tập thực sự “đáng tiền,” rất mạch lạc, giá trị, và trau chuốt. Đơn cử như Deposition (Hạ thánh giá) và Lady with a unicorn của Raphael, Boy with Basket of Fruit, St. John the Baptist, Sick Bacchus của Caravaggio, tranh của Titian và Rubens và Veronese.

“Sick Bacchus” của Caravaggio

Tuy nhiên đặc sắc nhất ở Galleria Borghese là những tác phẩm điêu khắc của Bernini.

Bernini là một thiên tài, là nhân vật nổi trội nhất của điêu khắc Baroque. Trên thực tế, không có Bernini thì điêu khắc Baroque ắt đã mang một gương mặt rất khác. Ở lứa tuổi 20, khi mà nhiều người trong số chúng ta còn chơi vơi ở khoảng ăn chưa no lo chưa tới, ông đã là một cái tên lừng lẫy. Từ 21 đến 27 tuổi, dưới sự bảo trợ của Hồng y Borghese, ông tạo nên bốn tuyệt tác đỉnh cao, tất cả đều nằm ở Villa Borghese. Đó là: Aeneas, Anchises, and Ascanius (1619), The Rape of Proserpina (1621–22), Apollo and Daphne (1622–25), và David (1623–24). Vì khuôn khổ bài viết ngắn, ở đây chúng ta chỉ xem hai tác phẩm Apollo and DaphneRape of Proserpina.

Tác phẩm “Rape of Proserpina”

Đầu tiên, về bức Rape of Proserpina. Bức tượng này diễn tả cảnh Diêm vương Pluto (thần Âm phủ Hades trong thần thoại Hy Lạp) bắt cóc nữ thần Mùa xuân Proserpina (tương đương với Persephone) về làm vợ. Trước tiên cần dài dòng chút về chữ Rape trong tên của bức tượng này.

Có một vấn đề khi phiên dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt, đó là từ “rape” ngày nay thường chỉ được dùng với nghĩa “hiếp dâm,” nhưng nó bắt nguồn từ raptio – tiếng La Tinh nghĩa là bắt cóc, hoặc là cướp bóc trên quy mô lớn. Ví dụ trong nghệ thuật hay có những bức tranh vẽ Rape of the Sabine Women. Trong bức tranh này thì dân La Mã bắt cóc phụ nữ thành Sabine rồi thuyết phục họ cưới chứ không phải hiếp dâm (mặc dù thế là cũng phạm luật rồi vì không có sự cho phép của cha, anh những phụ nữ này). Hay như trong lịch sử có vụ Rape of Nanjing (thảm sát Nam Kinh), chữ “rape” này chỉ cướp bóc, tàn sát chứ không phải cưỡng hiếp phụ nữ (mặc dù phụ nữ Nam Kinh cũng bị cưỡng hiếp chứ không phải không).

Có một ví dụ tương tự là từ “passion.” Ngày nay đa phần mọi người sử dụng passion với nghĩa nồng nàn, đam mê. Nhưng theo nghĩa cổ thì passion là sự khổ nạn, thường dùng trong bối cảnh tôn giáo (vd: Passion of Christ).

Vì vậy, trong trường hợp Proserpina thì hành vi của Pluto không phải hiếp dâm mà là “bắt cóc với ý đồ quan hệ tình dục sau đó” mới chính xác. Chữ “rape” này cần hiểu theo nghĩa cổ. (Từ điển Oxford: (nghĩa cổ) The abduction of a woman, especially for the purpose of having sexual intercourse with her).

“The Rape of Proserpina” trong bảo tàng

Khi hoàn thành bức tượng này thì Bernini mới có 23 tuổi. Tài năng của ông thể hiện qua việc biến cẩm thạch cứng rắn thành thân hình người mềm mại, đầy sức sống đã làm rung động giới nghệ thuật. Nếu đi vòng quanh để chiêm ngưỡng, người xem có thể thấy dáng cong lưng để vận lực của Pluto hay tư thế giơ cao tay tuyệt vọng của thiếu nữ. Thế nhưng để cảm nhận sự tinh xảo của tác phẩm, có lẽ chỉ cần ngắm hai chi tiết này:

Những “lúm đồng tiền” được tạo ra khi Pluto bấm ngón tay vào đùi Proserpina

Những giọt nước mắt kinh hãi của Proserpina

Chủ đề của Apollo and Daphne cũng tương tự. Bị mũi tên của Cupid bắn trúng, Apollo say mê theo đuổi nàng tiên Daphne nhưng bị cự tuyệt phũ phàng. Quá sợ hãi, nàng cầu khẩn được giải thoát. Cha nàng đã nghe lời và biến nàng thành cây nguyệt quế. Ngay cả khi Daphne đã hóa thành cây, Apollo vẫn không từ bỏ việc sở hữu nàng và biến nàng thành loài cây gắn liền với vinh quang. Chính vì truyền thuyết này mà những nhà vô địch thường được đeo vòng nguyệt quế.

Apollo and Daphne

Giống như bức tượng Pluto và Proserpina, chủ đề “nam đuổi bắt nữ” cho phép Bernini khai thác chuyển động đặc sắc, sôi nổi, đấu tranh của hai thân hình tuyệt mỹ. Nếu kỳ tài của Bernini trong tác phẩm trước được biểu hiện qua sự miêu tả da thịt thì đối với Apollo and Daphne, thực vật mới là nét đặc sắc nhất. Những phiến lá cẩm thạch mỏng tang, những sợi rễ và dây leo cẩm thạch nhỏ xíu, phần thân cây cẩm thạch chuyển biến tinh tế từ thân người,… tất cả tạo nên một tổng hòa đầy ma thuật.

Chân của Daphne hoá thành rễ cây

Một góc khác

Cánh tay nàng hoá thành cành cây

Không phải Bernini miễn nhiễm với các lời chê bai. Chẳng có tên tuổi lớn nào trong lịch sử và nghệ thuật lại không trải qua một vài lần “xét lại.” Vào thế kỷ 18 khi danh tiếng của ông bị lôi ra chà đạp, hai bức tượng của ông từng bị chê là quá điệu đà và rườm rà không cần thiết. Apollo bị chê là nhìn như một chàng chăn cừu, Pluto thì quá ưỡn ẹo mà thiếu phần cao quý, thần thì ít mà trang trí thì nhiều, vv và mây mây.

“Apollo and Daphne”. Mái tóc Daphne hóa thành lá rợp

Thế nhưng thời gian đã trả lại cho những tác phẩm này giá trị thật mà chúng xứng đáng được nhận. Da thịt óng ả, những lọn tóc tung bay, vẻ mặt và chuyển động và hình dáng của bốn nhân vật biến chúng thành những đại biểu hoàn hảo của thần thoại. Những nhà phê bình cho rằng những tác phẩm của Bernini đã làm nên lịch sử và định nghĩa lại điêu khắc.

Quả thật tôi có rất nhiều cảm xúc khi chiêm ngưỡng những tác phẩm này nhưng khả năng văn chương có hạn không thể diễn tả hết vẻ đẹp của chúng. Đó có lẽ là một tính chất đặc biệt của Rome: sự hùng vĩ và trường tồn của nó khiến cho ngôn ngữ trở nên bất lực. Vì vậy nếu bạn có lỡ bước qua Rome thì ngoài ăn kem gelato và shopping thời trang châu Âu giá rẻ hãy đừng quên ghé thăm những tác phẩm nghệ thuật nơi đây. Giống như bầu không khí lịch sử giàu có và tráng lệ của Rome, chúng sẽ thành một phần của bạn để mãi nhớ về sau.

*

Anh Nguyễn viết về mỹ thuật:

- Xem tranh: Primavera – mùa xuân huyền bí
- Xem tranh: “Lễ Tấn phong Đức Mẹ Đồng Trinh” – làm sao giải quyết một đặt hàng hóc búa?
- Xem tranh: “Bữa trưa”, hay là cuộc chiến huynh đệ tương tàn
- “Salome” – đã quyến rũ thì thường gây chết người (phần 1)
- “Salome” của Aubrey: Art Nouveau làm đau mắt người giả dối
- Art Nouveau: đường cong, phụ nữ hồ ly, chất liệu lung linh, nhiều nguồn cảm hứng
- Gustav Klimt: nhân vật vàng của Art Nouveau với những trận mưa vàng
- Xem tranh: Portinari Altarpiece – trong lúc chờ Thiên Chúa giáng sinh
- Xem tranh: Portinari Altarpiece: Sinh ra để Chết và Cứu Chuộc
- Mannerism, bài 1: Đứa em hỗn độn và vặn vẹo của Phục Hưng
- Madame X: Ai tai đỏ giơ tay lên
- Rene Magritte: Tỉ mỉ đến lạnh lùng
- Magritte và những ẩn ức về mẹ
- Yayoi Kusama: từ ảo giác đến các hợp đồng lớn
- Màu của đồng tiền: đục nước béo nhà thiết kế
- Liu Ye – người đàn ông trốn trong màu cổ tích
- Futurismo: thiếu thực tế, thiếu “đẹp”, thân Phát-xít, quá nổi loạn, và rồi chết yểu
- Matisse: Màu dã thú cho khổ đau dịu lại
- Xem tranh để học cắm hoa
- Những “dã thú” tiêu biểu của Fauvism
- Nghệ thuật Baroque: huy hoàng, lồ lộ, gây xúc động
- Kuroda Seiki: không vĩ đại nhưng công to
- Xem tranh để đón Phục sinh – phần 1: Sáu bước đến Đồi Sọ
- Xem tranh để biết Phục sinh – phần 2: Mạnh hơn cái chết, lớn hơn cả sự ra đời
- Xem phim để học về hội họa, phần 1: Những cuộc đời như… phim
- Xem phim để học về hội họa, phần 2 – Khi tranh quý là cái nền hồi hộp
- Nhật Bản: khi cắm hoa trở thành một thứ đạo
- Pointillism: những đốm nhỏ làm nên trường phái lớn
- Rococo: qua bao nhiêu ghét bỏ vẫn phù phiếm, mỹ miều
- Nếu vẽ mèo, nên biết mèo đã được vẽ thế nào, trong lịch sử
- “The garden” của Hieronymus Bosch: Khi Lady Gaga của Phục Hưng Hà Lan tưởng tượng
- Neoclassicism -Tân cổ điển: Sắc sảo, thanh thoát, nhẵn bóng, và hoàn mỹ
- Trứng Faberge thần tiên – bằng chứng phù hoa của triều đại Nga hoàng
- Màu trong hội họa: năm câu chuyện có thể bạn chưa biết
- Jean-Auguste-Dominique Ingres: ừ thì “nhân tạo”, ừ thì “lỗi thời”, nhưng mà quá đẹp
- Dada là gì? Là tuyên ngôn lớn dưới một cái tên vô nghĩa
- Xem tranh: Babel – chỉ vì kiêu căng mà phải học ngoại ngữ
- Neo-Dada: mới như Dada, bứt phá như Dada, nhưng đã dịu hơn
- Pre-Raphaelites – khi cái đẹp tình cảm chống lại cái đẹp vô hồn
- Về bức tranh vẽ gia đình Tổng thống Washington của Edward Savage
- Nghệ thuật Tây Ban Nha (bài 1): Từ Rokeby Venus eo con kiến của Velázquez
- Nghệ thuật Tây Ban Nha (bài 2): El Greco – người Hy Lạp lẫy lừng nơi đất khách
- Nghệ thuật Tây Ban Nha (bài 3): Goya – người khổng lồ u uất
- Vẽ ông Rolin gặp Đức Mẹ: Jan van Eyck có “lỡm” khách hàng?
- Xem tranh và hang đá Giáng sinh: vì sao lại như thế…
- “Madonna in the Church” của Jan van Eyck: sự vĩ đại trên từng milimet
- Nefertiti: một cái đầu xinh khiến ngàn anh tranh cãi
- Những con vật trong tranh Phục Hưng Bắc Âu: đều là biểu tượng
- “Arnolfini Portrait”: xem tranh như đọc mật mã
- Kinh Kim Cương tại Đôn Hoàng: công kẻ tinh ranh, tội ông ngớ ngẩn
- Trộm tranh từ A đến Z (phần 1)
- Trộm tranh từ A đến Z (phần 2)
- Trộm tranh từ A đến Z (phần 3)
- Thánh Christopher: kẻ bơ vơ cõng Chúa và cả thế giới qua sông
- Tại sao nói đài phun nước Trevi là theo phong cách baroque?
- THE VEILED CHRIST: tấm vải liệm bằng đá hay bằng vải?
- GHOST CLOCK: Khi không còn thời gian, gỗ cũng dịu như vải
- Ngoài ăn gelato và shopping ở Rome, đừng quên xem tượng Bernini

Ý kiến - Thảo luận

17:05 Thursday,4.10.2018 Đăng bởi:  Anh Nguyễn
Thuở xưa xửa xừa xưa, khi mà Dan Brown viết truyện còn hay ho hấp dẫn (giờ đọc nuốt không vô), thì cuốn tôi thích nhất là Angels and Demons.  Chủ yếu câu chuyện diễn ra ở La Mã và Vatican. Truyện có dính dáng đến tổ chức Illuminati (tuy nhiên tổ chức này chỉ là đánh lạc hướng chứ không phải thủ phạm gây án.) Một yếu tố quan trọng trong sách là bốn cái nhà thờ ở
...xem tiếp
17:05 Thursday,4.10.2018 Đăng bởi:  Anh Nguyễn
Thuở xưa xửa xừa xưa, khi mà Dan Brown viết truyện còn hay ho hấp dẫn (giờ đọc nuốt không vô), thì cuốn tôi thích nhất là Angels and Demons.  Chủ yếu câu chuyện diễn ra ở La Mã và Vatican. Truyện có dính dáng đến tổ chức Illuminati (tuy nhiên tổ chức này chỉ là đánh lạc hướng chứ không phải thủ phạm gây án.) Một yếu tố quan trọng trong sách là bốn cái nhà thờ ở La Mã có chứa các tác phẩm của Bernini, mỗi cái lại dựa trên một trong bốn yếu tố: đất, nước, lửa, không khí. Bernini cũng là người thuộc tổ chức Illuminati và cái lâu đài Castel Sant' Angela chính là "hang ổ" của tổ chức.  Cuối cùng sau đúng 10 năm thì cũng đến lúc được tới thăm những địa danh trong sách, thấy dòng sông Tiber mà Langdon rơi xuống, thấy tượng thánh Teresa nổi tiếng của Bernini, thấy Vương cung thánh đường và vô số chỗ khác. Cảm giác được tới thăm những nơi vốn trước đó chỉ tồn tại qua trang sách thật kỳ lạ và may mắn khó tả. 
7:56 Sunday,30.9.2018 Đăng bởi:  Lex
Bàn tay thiên tài của Bẻnini tài tình điêu khắc sống động
tượng thiếu nữ ra nét thanh tân với da thịt mềm mại.... hằn vết ngón tay ôm khi co người phản đối, khi căng tròn đưa ngực thảng thốt như bị rễ và lá cây trói lại. Tượng đàn ông tạc cùng cũng tài tình trái ngược, một thì bắp thịt cuồn cuộn, râu ria đầy tính chế ngự chiếm đoạt va một thì say
...xem tiếp
7:56 Sunday,30.9.2018 Đăng bởi:  Lex
Bàn tay thiên tài của Bẻnini tài tình điêu khắc sống động
tượng thiếu nữ ra nét thanh tân với da thịt mềm mại.... hằn vết ngón tay ôm khi co người phản đối, khi căng tròn đưa ngực thảng thốt như bị rễ và lá cây trói lại. Tượng đàn ông tạc cùng cũng tài tình trái ngược, một thì bắp thịt cuồn cuộn, râu ria đầy tính chế ngự chiếm đoạt va một thì say đắm, si mê.
Đây cũng là tâm lý, phái nữ khi thì thích phái nam phải là dominant chủ động (ít nhất là trên giường?), một số lại thích phái nam phải galant lịch sự.... thà lấy người yêu mình hơn lấy người....mình yêu.
Không hiểu, phụ nữ Việt nhìn tượng nào mà cảm xúc thấy thích hơn? , đáng nâng khăn sửa túi hơn?.
  

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Bài đã đăng

» Xem tiếp...

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp