Văn & Chữ

Nghĩa của tiếng Việt: Nguyên là gì, tiêu là gì, và Nguyên Tiêu là gì? 22. 02. 16 - 6:44 am

Cùng học tiếng Việt

 

Múa lân ăn Tết Nguyên Tiêu ở quận 5, TP Hồ Chí Minh. Hình từ trang này

Rằm tháng Giêng còn gọi là Tết Nguyên Tiêu. Cách đây vài tháng, chúng ta đã học rằng tháng Chạp vốn là đọc trại ra từ chữ Hán-Việt “lạp”, tức tháng phơi thịt. Về mặt từ nguyên, tháng Giêng có 2 cách giải thích

– Có thể nó bắt nguồn từ chữ “Nguyên nguyệt”, đọc theo giọng Quảng Đông sẽ gần giống Giêng.

– Cũng có thể nó bắt nguồn từ chữ “Chính nguyệt”, đọc theo tiếng Quan Thoại sẽ giống Giêng, mà chữ Nôm “Giêng” cũng dùng chữ “Chính” để ký âm.

Từ đây, chúng ta cũng đã biết chữ “nguyên” có nghĩa là “tháng Giêng”, hay tháng đầu tiên của năm. Chữ “tiêu” ở đây có nghĩa là đêm. Ở đây “nguyên tiêu” có nghĩa là “đêm của tháng đầu tiên”, chỉ đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới.

Nguyên Tiêu nào, Hội Nhà Văn Việt Nam cũng tổ chức Ngày Thơ ở Văn Miếu Quốc tử giám (Hà Nội). Trong ảnh là tại NgàyTthơ Việt Nam lần thứ 11, năm 2013. Ảnh từ trang này

Rất nhiều chữ Hán-Việt có âm “tiêu”, liệt kê hết ra đây thì loãng bài quá. Chữ “tiêu” với nghĩa là đêm trong thơ cổ chữ Hán thì có nhiều chứ tiếng Việt hiện đại ít dùng. Ví dụ như trong “Táng hoa từ” (Bài ca chôn hoa) trong Hồng Lâu Mộng:

Tạc tiêu đình ngoại bi ca phát
Tri thị hoa hồn dữ điểu hồn

(Tối qua ngoài sân có tiếng hát não nề
Biết đâu ấy là hồn hoa hay hồn chim)

Đại Ngọc cầm cuốc đi chôn hoa

 

Đại Ngọc chôn hoa

Ở Việt Nam, rằm tháng Giêng thường là một dịp để Phật tử đi chùa, chứ không phải là một lễ rầm rộ. Nhưng với người Hoa (ở Trung Quốc và tất cả các chỗ khác trên thế giới) thì đây thường được coi là lễ quan trọng nhất trong năm, kể từ thời Hán Vũ đế. Khu Chợ Lớn ở Sài Gòn cũng tổ chức Nguyên Tiêu khá lớn (Giao thừa ra Quận Nhất, Nguyên tiêu về Quận Năm). Người Hoa lên chùa cúng, treo đèn lồng ở nhà, xem hoa đăng và ăn bánh trôi vào dịp này. Có nơi thanh niên còn mua chong chóng giấy cầm tay để chuyển vận.

Cúng bánh trôi nhiều màu trong Tết Nguyên Tiêu. Hình từ trang này

*

Các bạn xem thêm về các từ khác ở FB Cùng học tiếng Việt nhé

Ý kiến - Thảo luận

13:29 Saturday,9.4.2016 Đăng bởi:  NMH
@Dương Trần:
Em ở Sài Gòn, thuộc trấn Phiên, Đàng Trong.
...xem tiếp
13:29 Saturday,9.4.2016 Đăng bởi:  NMH
@Dương Trần:
Em ở Sài Gòn, thuộc trấn Phiên, Đàng Trong.  
1:21 Saturday,9.4.2016 Đăng bởi:  Dương Trần
@NMH: Bác cho tôi hỏi quê bác ở đâu, là Đàng Ngoài hay Đàng Trong? Vì theo như tôi đọc trong "Chữ huý Việt Nam qua các triều đại" của Ngô Đức Thọ thì chữ Nguyên đọc chệch thành Ngươn là do người Đàng Trong kỵ húy Chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Còn chữ Nguyệt đổi thành Ngoạt thì xưa hơn, kỵ húy bà Thiện Đạo Quốc Mẫu, vợ An Sinh Vương Trần Liệu, mẹ Hưng Đạo Vương Tr
...xem tiếp
1:21 Saturday,9.4.2016 Đăng bởi:  Dương Trần
@NMH: Bác cho tôi hỏi quê bác ở đâu, là Đàng Ngoài hay Đàng Trong? Vì theo như tôi đọc trong "Chữ huý Việt Nam qua các triều đại" của Ngô Đức Thọ thì chữ Nguyên đọc chệch thành Ngươn là do người Đàng Trong kỵ húy Chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Còn chữ Nguyệt đổi thành Ngoạt thì xưa hơn, kỵ húy bà Thiện Đạo Quốc Mẫu, vợ An Sinh Vương Trần Liệu, mẹ Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. 

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Nói qua một tí về múa vậy

Nghệ sĩ Trần Lương

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp