Bàn luận

“Maison de musette”: gọi đúng phải là gì? 08. 09. 12 - 4:02 pm

Nguyễn Đình Đăng

SOI: Nhân trong bài Eugène Atget: cả tư liệu lẫn nghệ thuật đều giành ông, Soi dịch “Maison de musette” hết thành “nhà kèn túi” lại thành “nhà của ‘tiểu’ nàng thơ”, họa sĩ Nguyễn Đình Đăng đã có bài cắt nghĩa lại tên gọi của ngôi nhà. Cảm ơn họa sĩ và bạn ECYK rất nhiều.

 

Elisée Maclet: “La maison de Mimi Pinson”

La Maison de musette còn có tên là La Maison de Mimi Pinson. Mimi Pinson là tên của một nữ nhân vật hư cấu trong tập truyện “Le Diable de Paris” (Con quỷ của Paris) do Alfred de Musset sáng tác năm 1845. Mimi Pinson là một cô gái nghèo làm thợ may, kết bạn với các nghệ sĩ, làm mẫu cho các họa sĩ và say mê một thi sĩ phóng đãng.

Nhân vật Mimi Pison của Musset đã trở nên nổi tiếng như nàng Kiều của Nguyễn Du, đi vào nhiều bài hát, nhạc kịch, điện ảnh sau này.

Mimi Pinson của Alfred de Musset

Điển hình là hai vở opera cùng tên La Bohème (Giới phóng đãng) của Giacomo Puccini (1896) và Ruggero Leoncavallo (1897), dựa trên tiểu thuyết Scènes de la vie bohème (Những cảnh đời phóng đãng) của Herni Murger viết năm 1847 – 1849. Leoncavallo sau đó đã đổi tên vở này thành Mimi Pinson“.

Các cô gái xuất thân từ giới cần lao Pháp (grisettes) như Mimi Pinson thường làm nghề thợ may, thợ giặt, phụ bán hàng, bán hoa ngoài phố, làm mẫu vẽ cho các họa sĩ, cặp bồ với các đại gia, và bán dâm nghiệp dư (Fantine trong Những người khốn khổ của Victor Hugo cũng là một grisette như vậy).

Khi nhà soạn nhạc Pháp Gustave Charpentier (1860 – 1956) thành lập Nhạc viện bình dân (1902) để dạy âm nhạc miễn phí cho các nữ công nhân, ông đã gọi đó là “Nhạc viện của các Mimis Pinsons”. Mimis Pinsons trở thành danh từ chung số nhiều, tương tự như ta nói “các nàng Kiều”.

Từ thế kỷ 19, dân quê vùng Auvergne (miền trung nước Pháp) kéo về Paris mở ra các quán café và bars tại các quận 5, 11 và 12 ở Paris. Trong các quán này có cả phòng nhảy, nơi người ta thường chơi musette (kèn túi) và grelottière (vòng có chuông đeo ở cổ chân phát ra tiếng nhạc khi nhảy). Những quán nhảy như vậy được gọi là các quán musette. Sau khi cư dân Ý kéo tới Paris vào cuối thế kỷ 19, họ mở các quán bars tại quận 19, và thường chơi đàn accordion thay vì musette, nhưng họ cũng vẫn gọi các quán nhảy của họ là musette.

Vald’Es, 1931, Mimi-Pinson Nude Drum Tricolour Cockade (Mimi Pinson khỏa thân đeo trống đội mũ tam tài?)

Tại Hội hóa trang 1897 (La Vachalcade de 1897) do các nghệ sĩ tổ chức tại Montmartre, họ đã làm một cái xe diễu hành trên đó có hình nóc ngôi nhà mà họ đặt tên là “Nhà của nàng Mimi Pinson” (La Maison de Mimi Pinson”). Ngôi nhà số 18 phố Mont Cenis (rue du Mont Cenis) tại Montmartre từ đó mang tên này. Ngôi nhà này đã bị phá bỏ năm 1925. Tại nơi đó nay là một khu nhà mới, trên tường có gắn một tấm phù điêu nhỏ hình của La Maison de Mimi Pinson.

“Maison de musette” ở số 18 Mont Cenis

Cho nên, “La maison de musette” mà chuyển sang tiếng Việt thì có lẽ là “Quán nhảy” hay “Nhà của nàng Mimi Pinson”. Ở Paris có nhiều cái tên với bao bí mật và lịch sử ẩn bên dưới, khi đọc lên cũng gần như nghe một bản nhạc hay xem một bức tranh, có nghĩa là không cảm được cái bí mật và lịch sử đó thì coi như chưa hiểu hết cái hay cái đẹp của tác phẩm.

*

Chú ý: Maurice Utrillo từng vẽ vài bức La Maison de Mimi Pinson trong khoảng từ năm 1914 tới 1938 – 1940, tức là tới tận sau khi ngôi nhà đã bị phá hủy vì sau năm 1935 cụ sống tại Le Visinet ở ngoại ô Paris, sức khỏe yếu, nên chỉ ngồi nhà vẽ từ ảnh trên bưu thiếp hoặc theo trí nhớ.

Tranh của Maurice Untrillo vẽ “Maison de musette”

 

Tranh của Maurice Untrillo

 

Tranh của Gazi le Tatar

 

Tranh của Alfred Renaudin, 1900

 

*

Mời các bạn đọc thêm:

– Eugène Atget: cả tư liệu lẫn nghệ thuật đều giành ông   
– 5. 11: MAURICE UTRILLO: sinh tại Montmartre, sống nhờ Montmartre, chôn tại Montmartre

 

Ý kiến - Thảo luận

10:44 Thursday,13.9.2012 Đăng bởi:  Nguyễn Đình Đăng
@Em-có-ý-kiến:

Alfred de Musset (1810 - 1857) là thi sĩ, văn sĩ, nhà viết kịch Pháp cực kỳ tài năng. Ông là người cùng thời với Honoré de Balzac, Eugène Delacroix, Fréderic Chopin, Franz Liszt, Georges Bizet v.v. Ông từng là người tình của George Sand - nữ văn sĩ sau này từng cặp bồ với F. Chopin. Kết quả của cuộc tình đó là cuốn tiểu sử tự thuật nổi tiếng cuả Alfred de Musset "L
...xem tiếp
10:44 Thursday,13.9.2012 Đăng bởi:  Nguyễn Đình Đăng
@Em-có-ý-kiến:

Alfred de Musset (1810 - 1857) là thi sĩ, văn sĩ, nhà viết kịch Pháp cực kỳ tài năng. Ông là người cùng thời với Honoré de Balzac, Eugène Delacroix, Fréderic Chopin, Franz Liszt, Georges Bizet v.v. Ông từng là người tình của George Sand - nữ văn sĩ sau này từng cặp bồ với F. Chopin. Kết quả của cuộc tình đó là cuốn tiểu sử tự thuật nổi tiếng cuả Alfred de Musset "Lời xưng tộí của đứa con của thế kỷ" (La Confession d'un enfant du siècle) xuất bản năm ông 26 tuổi (1836). Tác phẩm này đã được dựng phim năm 1999 nhan đề "Những đứa con của thế kỷ" (Les enfants du siècle).

Ông từng học luật rồi bỏ để học y, nhưng rồi cũng bỏ, trở thành một người không nghề nghiệp. Năm ông mới 18 tuổi, sau khi gặp Victor Hugo, cùng các anh tài thời đó như Alfred de Vigny, Prosper Mérimé, Sainte-Boeuve, ông đã viết vở kịch đầu tay chịu ảnh hưởng của Victor Hugo. Sainte-Boeuve gọi ông là "cậu bé thiên tài". Năm 19 tuổí ông in tập sách đầu tiên "Những câu chuyện từ Tây ban Nha và Ý", gây tiếng vang lớn, bị nhiều kẻ chống đốí và nhiều người khác bắt chước.

Trong "Bài ca mặt trăng" in trong tập sách này, Alfred de Musset đã vẽ nên một đêm trăng rất độc đáo, khích lệ các thi sĩ trẻ theo trào lưu lãng mạn lúc đó, song lại khiến giới văn thơ bảo thủ kinh hãi:

"C'était, dans la nuit brune,
Sur le clocher jauni,
La lune
Comme un point sur un i.
"

(Dịch nghĩa:

Đó là, trong đêm tối,
Trên gác chuông vàng,
Mặt trăng
Như một dấu chấm trên chữ i.
)

Năm mới 25 tuổi (1835) ông đã viết trong bài "Lucie" về cái chết của mình,

"Mes chers amis, quand je mourrai,
Plantez un saule au cimetière.
J'aime son feuillage éploré ;
La pâleur m'en est douce et chère,
Et son ombre sera légère
À la terre où je dormirai.
"
(...)

Tạm dịch nghĩa:

"Hỡi các bạn thân mến của tôi,
Khi tôi chết hãy trồng một cây liễu ngoài nghĩa địa.
Tôi yêu tán lá than khóc sướt mướt của cây;
Màu xanh tái dịu dàng và thân quý,
Và bóng cây sẽ nhẹ nhàng toả trên mặt đất nơi tôi yên ngủ.
"
(...)

Năm 35 tuổi Alfred de Musset được nước Pháp tặng Bắc Đẳu Bội Tinh cùng lúc với Honoré de Balzac.

Ông mất năm 47 tuổi trong giấc ngủ, như ông đã linh cảm trong bài "Lucie".

Alfred de Musset đã ảnh hưởng mạnh tới thơ Việt Nam trong thời kỳ thơ mới. Đại thi hào Xuân Diệu từng copy nguyên xi thơ của Alfred de Musset viết cho George Sand:

"Dépêche-toi, George, notre amour est vieux (Mau lên em, George, tình ta đã già rồi)."

Xuân Diệu đã "diễn nôm" ý này trong bài "Giục Giã" của mình như sau:


"Mau với chứ, vội vàng lên với chứ
Em, em ơi, tình non đã già rồi."


Những người Việt Nam Tây học thuộc thế hệ cụ Nguyễn Mạnh Tường và các học trò của cụ như cha tôi đều ít nhiều thuộc thơ Alfred de Musset.

Cụ Nguyễn Mạnh Tường là người giỏi tiếng Pháp và văn chương Pháp thuộc loại bậc nhất Việt Nam. Cụ đậu 2 bằng tiến sĩ (TS) quốc gia Pháp là TS luật khoa và TS văn chương tại ĐH Montpelier năm cụ mới 22 tuổi. Đó là một kỷ lục mà tới giờ kể cả người Pháp cũng chưa phá được.

Tuy nhiên cuộc đời của nhà trí thức
Nguyễn Mạnh Tường sau năm 1954 là một bi kịch: Xem http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguyễn_Mạnh_Tường_(luật_sư)

Cách đây 2 năm tôi có viết một bài về cụ tại đây:
http://nguyendinhdang.wordpress.com/2010/08/page/2/ 
0:28 Wednesday,12.9.2012 Đăng bởi:  Em-co-y-kien
Chú Đăng à, bữa nay tình cờ đọc lại câu chuyện cuộc đời bi kịch lớn của cố luật sư Nguyễn Mạnh Tường cháu lại bắt gặp tên tác giả đã để đời danh xưng Mimi Pinson cho một nhân vật văn chương vướng víu với cái nhà Mimi Pinson của danh hoạ Maurice Utrillo cũng là ngôi nhà kèn bóp của nhiếp ảnh gia Atget (thật là lạ những vướng víu Đông Tây kim cổ khổ vinh thìn
...xem tiếp
0:28 Wednesday,12.9.2012 Đăng bởi:  Em-co-y-kien
Chú Đăng à, bữa nay tình cờ đọc lại câu chuyện cuộc đời bi kịch lớn của cố luật sư Nguyễn Mạnh Tường cháu lại bắt gặp tên tác giả đã để đời danh xưng Mimi Pinson cho một nhân vật văn chương vướng víu với cái nhà Mimi Pinson của danh hoạ Maurice Utrillo cũng là ngôi nhà kèn bóp của nhiếp ảnh gia Atget (thật là lạ những vướng víu Đông Tây kim cổ khổ vinh thình lình ngẫu hiện, chả biết chuyện đó có thuộc phạm trù lượng tử hay metaphysics zì zì bên vật lý không thưa chú? )

Vậy tác giả đó là ai và can chi với cụ Nguyễn Mạnh Tường?

Việc là vầy: tác giả cha đẻ chính danh của Mimi Pinson là văn thi sĩ kịch tác gia Alfred de Musset chứ-còn-gì-nữa, chú nhỉ, thế nào lại là cơn cớ cho Luận văn tấn sĩ văn chương của cụ Nguyễn bảo vệ ở Đại học Montpellier nước Pháp với hạng tres bien siêu ưu.

Atget-mê nhà kèn bóp-lóp ngóp Mimi Pinson-là con ông Musset-đề tài luận văn cụ Nguyễn Mạnh Tường-con đường gập gềnh khấp khểnh văn nghệ nước Nam TA ???

Thiên-la-Ba-đào-Địa-võng ghê gớm !!! 

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Ác mộng Trump đã đến

Hrag Vartanian - Hoa Hoa lược dịch

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp