Gẫm & Bình

Hirst rởm rít hay Hirst nhất quán và nắm được tinh thần thời đại? 26. 04. 17 - 4:06 pm

Bàng Nhất Linh

Damien Hirst, “Sphinx” có trong triển lãm “Kho báu…“. Hình từ trang này 

Cảm ơn anh Phạm Long vì bài dịch. Cá nhân em thấy bài viết này hơi ngớ ngẩn, nó chê Hirst nhưng chẳng đặt trên một luận điểm nào cụ thể hay gợi ra được điều gì đó để người đọc có thể tìm thấy điều gì lý thú hay học thêm được điều gì đó, đơn giản chê là cứ thế chê thôi.

Em không thích Hirst cũng như phần lớn tác phẩm của ông này. Nhưng nhìn từ góc độ người thực hành, em thấy Hirst đã làm được một số việc rất quan trọng đối với một nghệ sỹ.

“The Inescapable Truth” (Sự thật không thể chối bỏ) của Damien Hirst, là xác chim bồ câu ngâm formol

Thứ nhất là lộ trình của Hirst rất nhất quán. Các tác giả có thể tạo ra những tác phẩm mang một mùi vị nào đó, rất mềm-ướt, rất cương cứng, rất chính trị, rất tinh tế, rất nhân văn, rất bạo lực, rất hóm… Nhưng đẩy những tính chất đó lên thành một lộ trình nhất quán là việc khó. Các tác phẩm của Hirst từ những cái xác ngâm, những cánh bướm, đến dự án này đều toát lên một vẻ phù phiếm khá rõ nét.

Tác phẩm “Lợn con đi chợ, lợn con ở nhà” của Hirst, là lợn cắt lát ngâm formol

Điều thứ hai mà Hirst làm được là dường như ông ấy đã thành công trong việc nắm được cái tinh thần của thời mà ông ta sống và đưa nó vào tác phẩm.

Có nhiều con đường để nghệ sỹ thành công, có thể bằng cách nhìn ngược về quá khứ, hay đi sâu vào các khoảng không tâm lý, hay tạo ra sự phản kháng… nhưng không nhiều nghệ sĩ đi theo hướng mà Hirst đi và làm được tốt điều đó.

“Father” của Damien Hirst, là xác cửu ngâm formol

Có lẽ để đánh giá Hirst cần một khoảng thời gian lâu hơn thời điểm chúng ta đang sống. Andy Warhol ở thời điểm của mình cũng bị chê rất dữ dội khi ông vẽ ra những bức tranh “màu thì mỏng và nom thì nông choèn ra”. Nhưng bây giờ Andy có một vị thế đáng nể, và một phần quan trọng có lẽ bởi bất cứ ai trong chúng ta khi nhìn mấy cái nhãn “nông choèn” của ổng là có ngay cảm giác về cái thời kỳ đó, với văn hóa đại chúng, văn hóa tiêu thụ…

Tranh chấm bi “Arginine Decarboxylase” của Damien thu về hơn $1.4 triệu tại nhà đấu giá Christie’s

Hirst cũng thế, anh em ta thử nhìn lại cái mặt Hirst mà xem, rõ là một người rất thông minh. Và có vẻ con người thông minh đó đưa rất tốt cái tinh thần của thời này vào tác phẩm.

Damien Hirst

Câu chuyện cầu kỳ, “sâu tuổi”, với cái tên Hy Lạp rất hàn lâm, những món chế tác tinh xảo mà bác viết bài phải thốt lên nhìn quá rởm rít… Toàn là ngọc ngà châu báu cả mà nhìn… như cứt. Em nghĩ Hirst không ngu khi tạo ra một cấu trúc sượng như thế, trừ khi nó là một sự cố tình. Milan Kundera có cái quote rất chất là : “Kitsch là sự phủ nhận hoàn toàn khả thể của cứt” (chữ “khả thể” là em mạn phép chua vào cho nó có tí triết ạ, nguyên gốc là “Kitsch is the absolute denial of shit”)

Một tác phẩm có trong triển lãm “Kho báu…

Chỉ xem riêng từng tác phẩm của Hirst thì không đủ. Mà toàn bộ câu chuyện của Hirst từ trước đến nay, cách ông ta tạo ra những vật phẩm cầu kỳ, cách ông ta bán chúng, cho tới dự án này; nó giống như một cú đùa dai nhưng rất ra tinh thần của thời này – thời mà người ta có thị hiếu kiểu đám đông, ham muốn sở hữu rất cao nhưng cũng rất phù phiếm…; thời mà một cục gạch Supreme phải xếp hàng để mua với giá 1000 usd mà có khi lúc cáu dùng đập vào đầu thằng khác chưa chắc hiệu quả tương tác đã bằng cục gạch đặc Ma Dziê In Việt Nam giá 1200 vnđ.

Cục gạch Supreme

Cuối cùng, để góp vui với các bác đọc mấy dòng lan man của em tới đây, em xin giới thiệu một bản Remix có tính thư giãn. Thực ra nó chẳng liên quan gì tới nội dung bài này. Nhưng em nghĩ đến nó bởi con tàu của Hirst có tên “Không thể tin nổi” còn bản Remix này nó cũng có cùng tên như vậy :-)

*

(Đây là cmt cho bài “Kho báu từ con tàu đắm…” nhấn chìm sự nghiệp Damien Hirst?. Soi xin đưa lên thành bài để các bạn dễ theo dõi. Tên bài do Soi đặt)

Ý kiến - Thảo luận

12:09 Sunday,30.4.2017 Đăng bởi:  Ham Quiếu Phạng
Chỉ là cách "chơi bài ngửa" thôi mà! Kiểu: tôi đang lừa bạn đấy, he he, và bạn, dù biết rõ mình bị lừa, vẫn trả rất nhiều tiền cho tôi!

Có thể ý tưởng của ông ta cũng đơn giản: Cố gắng tốn nhiều tiền nhất có thể để ...tạo ra những thứ rởm rít nhất có thể. ông ta muốn biến mình (vaf tác phẩm) thành một tấm gương phản chiếu xã hội. Nhưng việc này c
...xem tiếp
12:09 Sunday,30.4.2017 Đăng bởi:  Ham Quiếu Phạng
Chỉ là cách "chơi bài ngửa" thôi mà! Kiểu: tôi đang lừa bạn đấy, he he, và bạn, dù biết rõ mình bị lừa, vẫn trả rất nhiều tiền cho tôi!

Có thể ý tưởng của ông ta cũng đơn giản: Cố gắng tốn nhiều tiền nhất có thể để ...tạo ra những thứ rởm rít nhất có thể. ông ta muốn biến mình (vaf tác phẩm) thành một tấm gương phản chiếu xã hội. Nhưng việc này cũng chẳng mới mẻ gì và cái mà ông ta muốn phản chiếu cũng cũ rích. Người ta có thể tạo ra những thứ rởm rít với rất ít tiền và đám đông thì thời nào mà chả sến sẩm.

Cái mới ở đây ( và rất ít người có khả năng làm được) có lẽ là ở chỗ ông ta muốn-tốn-rất-nhiều-tiền vào những thứ rởm rít này :v đấy rất có thể là chủ ý của ông ta, ai mà biết đươcj :p

Và ông ta sẽ còn thành công mỹ mãn khi người ta đổ xo tới xem và móc hầu bao trả rất-nhiều-tiền cho những thứ rởm rít ấy.


Chắc cũng có sự liên quan tới tác phẩm "Fool" trong bài Soi mới đăng :))))

Cũng là trò trí xảo thôi mà! Một ảo thuật gia đại tài chăng phải là một kẻ luôn khiến người-biết-rõ-mình-bị-lừa cảm thấy thích thú, kinh ngạc và khấm phục? 
11:19 Sunday,30.4.2017 Đăng bởi:  Di
Anh Tùng,

Em tình cờ có đi qua triển lãm này, nên muốn xin phép kể anh nghe mấy ý, mặc dù em không biết gì về nghệ thuật đương đại và cũng không biết mấy về nghệ thuật. Trước khi đi qua triển lãm này, em cũng có biết về Hirst sơ sơ nhưng không rõ lắm, chủ yếu qua tài liệu chứ chưa bao giờ coi tác phẩm của ông trực tiếp.

Đầu tiên em đi ngang qua và trông thấy
...xem tiếp
11:19 Sunday,30.4.2017 Đăng bởi:  Di
Anh Tùng,

Em tình cờ có đi qua triển lãm này, nên muốn xin phép kể anh nghe mấy ý, mặc dù em không biết gì về nghệ thuật đương đại và cũng không biết mấy về nghệ thuật. Trước khi đi qua triển lãm này, em cũng có biết về Hirst sơ sơ nhưng không rõ lắm, chủ yếu qua tài liệu chứ chưa bao giờ coi tác phẩm của ông trực tiếp.

Đầu tiên em đi ngang qua và trông thấy tấm biển và bức tượng. Bức tượng nhìn chả giống gì được đào từ dưới biển lên, nên nó gây ra thắc mắc, làm người ta tò mò muốn chui vào xem kho báu bên trong ra sao. Ở bên trong không có chỗ nào ghi là cuộc triển lãm này là thật hay giả, giải thích dụng ý hay gì gì. Nên người đến xem nếu không đọc trước những bài phê bình và không biết gì mấy (như em), ban đầu có khi vẫn nghĩ đây là một triển lãm thật, về một con tàu đắm thật. Chị Lan có hỏi là, nếu đi xem về thì có cái gì khác với một cuộc vớt đồ từ con tàu đắm thật? Em thấy cái khác chủ yếu là cảm giác giả giả ngay khi bước vào, chuyển rất nhanh sang nghi hoặc rồi thành ra buồn cười vì biết mình bị "lừa".

Sau khi biết mình bị "lừa" thì em nghĩ không biết những người khác đi xem thấy thế nào, có ai tin là thật không, mất bao lâu thì mọi người biết nó là giả, tác giả làm đống này ý muốn nói gì. Em nghĩ tổng thể mauvais gout cũng chỉ là một gợi ý (tương tự như cái nhãn Made in China in trên một món đồ) để người xem đi tới mấy câu hỏi này và ý niệm hay tương tác của triển lãm chính là cái cảm giác và mấy câu hỏi này. Giống như khi nào thì nhận ra hoàng đế đang cởi truồng vậy.

Câu hỏi tiếp theo là ý niệm và tương tác đó có hay không? Thì riêng cá nhân em cảm thấy không hay. Em nghĩ nếu hay thì người xem chỉ chạm tới cái cảm giác giả giả, hoài nghi và mấy suy nghĩ đó khi đi đến gần cuối triển lãm, và phải có cả một món đồ hay một khu để "chốt" lại suy nghĩ đó, theo kiểu ban đầu tin, đi một nửa bắt đầu gợn, đi 2/3 thấy sai sai, đến đúng chỗ đó thì ngẫm nghĩ và bật ra. Triển lãm này của Hirst giống như một câu chuyện cười bị phô và nhạt, bước vào đã cười rồi đi đến cuối cùng thì không còn gì đọng lại hay gợi suy nghĩ xa hơn ngoài câu hỏi tiền đâu mà đổ vào đây. Cái cười phô lẫn với sự nhiều tiền, làm cho em cảm thấy như là, tôi giàu, tôi nhiều thế lực nên tôi có quyền. Bản thân em nghĩ có khi tác giả muốn đi xa hơn, muốn cười những người không biết gì (như em), muốn nói cái giả được hậu thuẫn lớn thì cũng như cái thật, nhưng mà vì cái cảm giác giả đó nó bao trùm quá nên đâm ra gợi thêm được suy nghĩ gì nữa.

Những cái hints mà Hirst để lại em cũng thấy không có duyên, kiểu duyên để mà tới cuối cùng nhận ra bị lừa thì người xem có thể quay lại từ đầu vừa xem vừa suy nghĩ coi hints ở đâu, sao mình không nhận ra ban nãy, v.v. Điều này làm em thấy tác giả cũng chả dụng công gì, ý em là chí ít muốn lừa người khác (để cười người khác) thì cũng phải dụng công một tí.

Sau khi đi về em có tìm một số thông tin về triển lãm, thì có biết là sau khi triển lãm ở Venice xong tác giả sẽ triển lãm tiếp ở Mỹ. Sau khi triển lãm ở Mỹ thì tất cả sẽ đem đi bán (lẻ hoặc trọn bộ). Em lại nghĩ không biết có khi nào "tác phẩm" thật sự của Hirst vẫn chưa được chưng ra hết, có khi nào ý niệm, tương tác chỉ hoàn tất khi Hirst bán xong hết đồ (và sẽ viết gì đó trong sách). Nên em nghĩ có khi mình nên chờ tới tận lúc bán xong xem thế nào.

Nhưng nói chung mấy cái này đều là suy nghĩ riêng của em thôi ạ. Em có đọc một số bài phê bình đều rất khen. Có lẽ vì suy nghĩ của em vẫn theo kiểu "cấu trúc" nên không hợp với Hirst.

Có cái này em thắc mắc, mong anh Tùng và mọi người có thể chỉ giúp em. Hirst khi bán những tác phẩm này, có cần phải nói là đây là đồ giả không, có cần phải ghi chú đâu đó cho người mua là các món đồ này là do tôi làm không phải vớt từ dưới biển lên thât không? Hay là tác giả có quyền nói đó là ẩn ý của tôi, là ý niệm mang lại giá trị thật của tác phẩm nên tôi không cần nói ra. Có một điều luật khi làm experiment trong nghiên cứu là đối tượng nghiên cứu nếu là người thì phải nói cho người ta biết đây là experiment và không được cố tình lừa người ta. Em không biết trong nghệ thuật có điều khoản giống vậy không ạ? Mở rộng ra hơn tí, như bạn Linh nói, nghệ thuật đương đại là phi tâm, có thể chuyển động về mọi hướng, vậy có ranh giới nào cho việc chuyển động mọi hướng đó không? 

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Vì sao nên tài trợ cho nghệ thuật?

Robert Hewison - Ngọc Trà dịch

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp