Văn & Chữ

Nghĩa của tiếng Việt: Có phải cứ có vua thì gọi là “phong kiến”? 25. 03. 16 - 6:17 am

Cùng học tiếng Việt

Phong kiến vốn là gọi tắt lại của “phong tước kiến địa” (ban tước hiệu và đất đai).

Chữ này bắt nguồn từ chế độ ban đất Trung Quốc thời Chu với các nước chư hầu dưới thiên tử. Các chư hầu thời ấy được chia làm 5 tước, từ cao xuống thấp: Công, Hầu, Bá, Tử, Nam. Nhà Chu phong đất và tước cho con cháu họ hàng và công thần, làm thành các nước chư hầu bao quanh đất của Thiên tử nhà Chu.

Vị trí của nhà Chu so trên bản đồ Trung Quốc ngày nay

Như vậy tương đương trong tiếng Tây, chữ phong kiếnfeudalism – một chế độ xã hội châu Âu thời Trung đại, khi các nước được chia thành các lãnh địa, cai trị bởi các Lãnh chúa được nhà vua ban tước (các lãnh chúa được phong làm 5 hoặc 6 bậc tùy theo hệ thống từng quốc gia).

Thứ bậc trong chế độ phong kiến ở Âu châu. Trên cùng là tăng lữ, kế là vua, kế nữa là lãnh chúa. Hình từ Internet

Ở Nhật Bản, chế độ phong kiến là các daimyō lãnh chúa địa phương dưới Thiên hoàng hoặc Shōgun. Sau cải cách Minh Trị, chính quyền Nhật cận đại đã dẹp bỏ chế độ này, phân chia lại đẳng cấp quý tộc theo 5 bậc của hệ thống triều đình Anh quốc, nhưng dùng các chữ Hán của nhà Chu Công-Hầu-Bá-Tử-Nam để dịch các tước hiệu.

Chế độ phong kiến xưa ở Nhật: trên cùng là vua, kế là Shōgun, dưới là các daimyō, dưới nữa là nông dân. Các samurai phục vụ cho cả hai tầng lớp shogun và daimyo. Hình từ Internet

Khi chủ nghĩa Marxist phát triển ở Việt Nam, chữ “phong kiến” được dùng quá nhiều đến nỗi bây giờ chúng ta thường hiểu một cách nhập nhằng “phong kiến” là “quân chủ”. Quân chủ là hình thái nhà nước có ông vua cai trị. Còn phong kiến là khi ông vua chia đất và phong tước cho các quý tộc, mỗi vùng được phong đất giống như một nước riêng. Nhiều học giả nước ta đầu thế kỷ 20 (điển hình là Phan Khôi, xem link [2]) cho rằng Việt Nam không có chế độ phong kiến nếu xét đúng về mặt xã hội. Thời kỳ gần giống “phong kiến” nhất có lẽ là Loạn 12 sứ quân trước thời Đinh và thời Trần lúc các vương gia được phong thái ấp.

Trong các nước quân chủ hiện nay, không còn nước nào là “phong kiến”. Chế độ “phong kiến” vừa mới được chính thức bãi bỏ ở Scotland về mặt pháp lý năm 2000, sau khi đạo luật “Bãi bỏ Chiếm hữu Phong kiến năm 2000” được thông qua.

Lâu đài Eilean Donan ở Scotland có từ thế kỷ 13, giờ thì có thể thuê để trú thử vài đêm hưởng cảm giác. Hình từ trang này

Tuy nhiên “tàn dư” phong kiến vẫn còn sót lại trong tên của một số nước châu Âu như “Công quốc Monaco”, “Công quốc Liechtenstein” (đều là dịch từ chữ Principality) hay “Đại công quốc Luxembourg” (Grand Duchy). Người đứng đầu Luxembourg không phải là Hoàng đế hay Vua mà là một vị đại Công tước (Grand Duke hay Großherzog). Người đứng đầu Monaco hay Liechtenstein là một vị mang tước Prince. Tước vị Prince đáng lẽ dịch đúng thì phải là Vương tử, hay Thân vương, ở dưới vua một tí và cao hơn Công tước một tí, khi dịch sang tiếng Việt thì gặp một số trục trặc vì dịch là Vương thì bị nhầm với vua (“vương quốc” thì dùng để dịch chữ kingdom rồi), nên người ta hay gom Prince với Duke vào chung và dịch là Công tước hết. Vài chỗ (ví dụ wikipedia tiếng Việt) gọi là Thân vương quốc, nhưng chữ này có vẻ rất luộm thuộm.

Prince Alois và Princess Sophie của Liechtenstein đến dự lễ lên ngôi của Vua Willem Alexander và Hoàng hậu Maxima của Hà Lan tại New Church, 30. 4. 2013, Amsterdam, Hà Lan.

Anh là một nước có người đứng đầu là vua nên gọi là vương quốc. Trong liên hiệp Anh có nước Wales, và trên danh nghĩa thì thái tử nước Anh luôn được ban tước Thân vương xứ Wales (Prince of Wales), tức là người đứng đầu xứ Wales, nên về mặt lý thuyết, Wales cũng có thể coi là một Công quốc, nằm trong Vương quốc Anh.

Thái tử Charles, Prince of Wales, và thái tử phi Diana (ở Việt Nam hay gọi là Công nương Diana), Princess of Wales, (1961 – 1997) tại lâu đài Balmoral, Scotland nơi họ hưởng tuần trăng mật. Ảnh Getty

*

Các bạn xem thêm về các từ khác ở FB Cùng học tiếng Việt nhé

Ý kiến - Thảo luận

19:10 Friday,13.1.2017 Đăng bởi:  Cá Trình

["Trên Soi có lần bác Tùng có nói về việc Việt Nam chưa từng có phân chia giai cấp đúng nên đánh đổ giai cấp cũng không đúng. Giờ lại phong kiến cũng không đúng nữa. Đúng là đậm đà bản sắc. "]

- Không có công nhân đúng nghĩa, vì làm gì có tư bản công nghiệp. Không có công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ gì mấy. Chủ yếu Pháp thu vét nguyên liệu đem về P
...xem tiếp

19:10 Friday,13.1.2017 Đăng bởi:  Cá Trình

["Trên Soi có lần bác Tùng có nói về việc Việt Nam chưa từng có phân chia giai cấp đúng nên đánh đổ giai cấp cũng không đúng. Giờ lại phong kiến cũng không đúng nữa. Đúng là đậm đà bản sắc. "]

- Không có công nhân đúng nghĩa, vì làm gì có tư bản công nghiệp. Không có công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ gì mấy. Chủ yếu Pháp thu vét nguyên liệu đem về Pháp, xong rồi cho nước khác vay nặng lãi, còn người dân VN đa phần làm cu li theo mùa.
Đánh Pháp đúng là giành lại độc lập dân tộc, có thể nói là một dạng chủ nghĩa dân tộc, nhưng cũng là để người VN được tự làm tư bản.

- Phong kiến của VN hoàn toàn có bình thường. Lý, Trần, Lê, Lê Trung Hưng... đều có phong tước kiến địa, ít nhất không phong tước thì cũng có nhiều tập đoàn quân phiệt cát cứ, nội chiến loạn tùng phèo.
Nếu chỉ cắt nghĩa "phong" và "kiến" rồi bắt bẻ thì không làm ra cái ý nghĩa gì cả. Vì đây là thuật ngữ do Nhật dịch.
Còn bọn Tây thì nó đối mặt với mấy vấn đề đó nhiều hơn, có feudalism, monarchy, imperial government reform... các kiểu con đà điểu.
Triều đình Nguyễn có lẽ cũng có thế so sánh với absolute monarchy của vài nước khác, ví dụ như Nga.

 
19:03 Friday,25.3.2016 Đăng bởi:  Cùng học tiếng Việt
@Candid: Thật ra đó là một ý kiến thôi mà. Chứ cái phong kiến ở Việt Nam và Trung Quốc từ thời Hán trở đi cũng được gọi là phong kiến tập quyền, nó khác kiểu phong kiến ở Nhật và Tây. Quyền lực tập trung vào ông vua, còn ở địa phương thì thay vì lãnh chúa làm ông trời con một cõi thì giờ ông vua phủ sóng giao cho quan lại coi sóc.

Có cái thời vua Lê chúa Trịnh
...xem tiếp
19:03 Friday,25.3.2016 Đăng bởi:  Cùng học tiếng Việt
@Candid: Thật ra đó là một ý kiến thôi mà. Chứ cái phong kiến ở Việt Nam và Trung Quốc từ thời Hán trở đi cũng được gọi là phong kiến tập quyền, nó khác kiểu phong kiến ở Nhật và Tây. Quyền lực tập trung vào ông vua, còn ở địa phương thì thay vì lãnh chúa làm ông trời con một cõi thì giờ ông vua phủ sóng giao cho quan lại coi sóc.

Có cái thời vua Lê chúa Trịnh chúa Nguyễn hay được học giả Tây gọi là thời Mạc Phủ kiểu VN hay Shougun VN thì thật ra cũng chẳng giống hoàn toàn, vì chúa Trịnh chúa Nguyễn giữ cả một vùng rộng hơn nhiều so về kích thước với các phiên mà daimyou ở Nhật được giữ. Mọi so sánh các hình thái xã hội đều dựa vào nhiều phương diện, và thường là khập khiễng. Ở đây chắc chúng ta nên tập trung vào việc học chữ thôi :D 

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)

Ai là cụ tổ của hội họa trừu tượng? (Cập nhật 2 và kết thúc?)

Nguyễn Đình Đăng - câu hỏi của Phó Đức Tùng

Tìm kiếm

Tiêu đề
Nội dung
Tác giả

CMT mới nhất

» Xem tiếp